خردنامه‌ی یکصد و شصت و دوم

0

یکصد و شصت و دومین شماره خردنامه همشهری با بخش ها و پرونده های متنوع شامل «گذار نومشروطه خواهان از سروش به غنی نژاد»، «گروگان گیری آنلاین» و «انقلابی گری به سبک مکتب نجف» منتشر شد.

از مهم ترین پرونده های این شماره پرونده « گذار نومشروطه خواهان از سروش به غنی نژاد » می باشد. این پرونده با روتیتر « آیا هایک پژوهان درمسیرهوشنگ هناوید گام برمی دارند » با صراحت بیش از پیشی به انتقاد از رویکرد نظری مهرنامه پرداخته است. این پرونده مترصد تبیین این موضوع می باشد که روشن‌فکری از ابتدای دهه‌ی ۸۰ به چند دلیل عمده نوعی تغییر رویه‌ی فکری سیاسی داد. نخست: موج گرایش منطقه و کشورهای جهان سوم به اندیشه‌های فیلسوفان سیاسی نومحافظه‌کار منتقد لیبرال دموکراسی. دوم: زمینه‌ی سیاسی-اجتماعی حاصل از دو دولت راست لیبرال (هاشمی) و چپ راست لیبرال (خاتمی). سوم: ناکارآمدی پروژه‌ی سکولاریسم شیعی و پروتستانتیسم اسلامی. کم‌کم و به موازات شکل‌گیری نظامات فکری-سیاسی نهاد جدید روشن‌فکری و به بیان بهتر ظهور روشن‌فکری محافظه‌کار با شعار نومشروطه‌خواهی، شاهد بروز نوعی سلفی‌گری پیچیده بودیم.

البته تا قبل از این تاریخ بلیه‌ی ارتجاع روشن‌فکری مد گرایش‌های فکری سیاسی زمانه بود. به بیان دیگر نهاد روشن‌فکری مبتلا به بیماری گذشته‌گرایی و نوعی نوستالژی مدرن مزمن شده بود. اتفاقی که در نهاد جدید روشن‌فکری افتاده بود به ظاهر در گسستی آگاهانه از سنت روشن‌فکری دینی و پروژه‌ی سکولاریزاسیون دنبال شد. روشن‌فکری محافظه‌کار مدعی بود نسبت به سنت روشن‌فکری دینی نگاهی منتقدانه دارد و التزام آن پروژه را به ترویج سکولاریسم و غرب‌گرایی افراطی رد می‌کرد. روشن‌فکری محافظه‌کار خواسته یا ناخواسته به ناسازمندی نسخه‌ی قبلی روشن‌فکری با موج تغییرات و بالندگی‌های سیاسی – اجتماعی معترف شده بود. به نظر می‌رسید دلیل این اعتراف کهنه‌پرستی و ارتجاع نهاد روشن‌فکری در تأسی از الگوهای ناسازگار با جامعه‌ی ایرانی و تاریخ مصرف گذشته‌ی غربی باشد.

به هر حال روشن‌فکری محافظه‌کار مدعی اتخاذ رویه‌ای جدید و سازگار با جامعه‌ی ایران بود و از نسخه‌ی به‌روز راست نو به سردمداری فون هایک اتریشی بهره می‌برد. پیش‌فرض رفتار سیاسی و نظری نهاد جدید روشن‌فکری دست یازی به نسخه‌ای سازگار با طبع سیاسی حکومت دینی در ایران بود. روشن‌فکری محافظه‌کار در خوشبینانه و امیدوارانه‌ترین وضعیت در این قرائت به حفظ موجودیت خود در برابر موج تغییرات جامعه‌ی سیاسی ایرانی می‌پرداخت و به این دلیل و به خاطر محافظه‌کارانه بودن رویکرد سیاسی خود تنها به حفظ و بازتولید وضع موجود اکتفا می‌کرد. رضایت به وضع موجود از یک طرف و اتخاذ شعار بلاموضوع مشروطه‌خواهی در عصر جمهوری اسلامی از طرف دیگر، نشانه‌های گویایی از ابتلا به ارتجاع و سلفی‌گری پیچیده بود.

از جمله مطالب خواندنی این پرونده پژوهش مفصلی است با عنوان « مدینه‌ی انگلیسی » که به تفصیل سیر دگردیسی بخشی از جریان روشنفکری را در ایران می پردازد . مصاحبه با استاد اصغر طاهر زاده نیز از مطالب خواندنی این پرونده می باشد.

از دیگر پرونده های این شماره خردنامه پرونده «گروگان گیری آنلاین» است که پدیده دهه هشتادی ها را مورد توجه قرار داده است.

این‌که «جوانان نسل جدید جامعه‌ی ایرانی بر چه سیاق‌اند؟» پرسشی بنیادین و مهم است. هر که از ظن خود تلاش می‌کند به این پرسش به نحوی پاسخ دهد که ایده‌ی او از آینده‌ی جامعه‌ی ایران در پاسخش تایید و تاکید شود. همین ایده‌گرایی و ایدئولوژی‌زدگی منجر به این شده است که اتفاقات جامعه‌ی ایران برخی گزینش شوند، برخی سانسور و برخی دیگر ضریب بگیرند تا آنچه در نتیجه‌ی آن به دست می‌آید آینده‌ی ترسیم شده و ذهنی مورد نظر را تایید کند. این ایدئولوژی‌زدگی در تحلیل‌های برآمده از جریان روشن‌فکری بیش از پیش پررنگ است؛ نمونه‌اش کتاب «جامعه‌ی کوتاه‌مدت» همایون کاتوزیان است که با گزینش و خوانش خاص از وقایع تاریخی تلاش کرده است تا نظریه‌ی خود را درباره‌ی جامعه‌ی ایران به اثبات برساند. این ایده‌گرایی و ایدئولوژی‌زدگی در تحلیل‌های متاخر جریان روشن‌فکری نیز نمود دارد. نمونه‌اش در تحلیل‌هایی است که درباره‌ی دهه‌هشتادی‌ها از سوی این جریان طرح شده است.

در جامعه‌ی ایران اتفاقات بسیاری به وقوع می‌پیوندد که برخی گستردگی و دامنه‌ی زیادی را در جامعه‌ی ایران شامل می‌شود اما این گستردگی و دامنه‌ی نفوذ، علت کافی نیست تا جریان روشن‌فکری بدان توجه کند؛ نمونه‌اش راهپیمایی عظیم و میلیونی اربعین است که در تاریخ نمی‌توان مانندی برای آن یافت. آنچه باعث می‌شود روشن‌فکران بدان رخداد توجه نشان دهند تطبیق رخداد با ایده‌ی جریان روشن‌فکری است هرچند این رخداد و دامنه‌ی آن اقلیتی را دربر گرفته باشد. پرواضح است که این توجه و تحلیل ایدئولوژیک، از ایده‌گرایی و ایدئولوژی‌زدگی این جریان نشئت می‌گیرد؛ جریانی که تمام تلاشش را می‌کند تا تصور برساخته‌ی ذهنی خود را بر واقعیات جامعه‌ی ایران تحمیل کند. مصادره به مطلوب رخداد تجمع دهه‌هشتادی‌ها هرچند اقلیتی را شامل می‌شد و خرده رخداد بود اما از همین مشی نشئت می‌گیرد.

جریان روشن‌فکری از زمان مشروطه تا به امروز تلاش کرده جامعه‌ی ایران را در حال حرکت به سمت دنیای مدرن نشان دهد و هنوز هم از این مشی دست نکشیده است. این در حالی است که وقایع ۲۰۰ سال اخیر نشان از بیداری و حرکت جامعه‌ی ایرانی برای شکل‌دهی جهانی خودساخته است که در بهترین حالت با غرب مدرن گفت‌وگوی انتقادی دارد. با لحاظ این موضوع در این میان تحلیل واقع‌گرایانه‌تر و غیرایدئولوژیک از این رخداد که همچنان مورد توجه است لازم به نظر می‌رسد؛ رخدادی که گویا نشان از دگردیسی در اقلیتی اجتماعی می‌دهد. «خردنامه» در این پرونده‌ی تلاش دارد تحلیلی واقع‌گرایانه‌تر از رخداد تجمع دهه‌هشتادی‌ها داشته باشد؛ تحلیلی که چهره‌ی واقعی‌تری از این اقلیت را نشان دهد. مصاحبه با احمد نادری با عنوان «رسانه به مثابه هایپر رئالیتی فرهنگ آمریکایی» از جمله مطالب خواندی این پرونده می باشد.

از دیگر پرونده های این شماره پرونده «انقلابی گری به سبک مکتب نجف» است که به نحوه مواجهه علما و زعمای حوزه علمیه نجف با غرب مدرن می پردازد و سیاق و مشی مبارزاتی ایشان با پدیده استعمار را مورد توجه قرار داد است.

مصاحبه ماه این شماره با دکتر مهدی گلشنی پدر فلسفه علم ایران صورت پذیرفته است . وی در این مصاحبه ضمن پرداختن به زمینه و زمانه زندگانی خود که بسیار خواندنی است به مناقشه علم دین و وضعیت ترجمه در ایران نیز به تفصیل پرداخت . ایشان معتقدند دست مروزی در ترجمه در ایران فعال است که گزینشی بخشی از وضعیت تفکر در غرب را انعکاس می دهد.

مناظره حج السلام سیدکاظم سیدباقری و محمدهادی مفتح با موضوع « سازوکارهای سیاسی و حقوقی مهار قدرت بر مبنای قرآن »  از جمله مطالب خواندنی این شماره خردنامه می باشد . از دیگر مطالب خواندنی این شماره خردنامه مصاحبه با «نبیل حلباوی» تولیت حرم حضرت رقیه(س) درباره تحلیل چیستی پدیده داعش است. در بخش کتاب ماندگار این شماره نیز کتاب « مبانی و الگوی فرهنگی مهندسی» علیرضا پیروزمند به عنوان نمود تلاش فرهنگستان علوم اسلامی قم برای تبیین غیرمکانیکی از ایده‌ مهندسی فرهنگی به مخاطب معرفی شده است.

یکصد و شصت و دومین شماره خردنامه همشهری به سردبیری محمد عبداللهی و شورای سردبیری پیمان فراهانی، جعفر حسن‌خانی و محمدرضا یل در ۱۶۴ صفحه تهیه شده است که علاقه‌مندان می‌توانند آن‌ را از کیوسک‌های مطبوعاتی سراسر کشور با قیمت ۱۰ هزار تومان تهیه کنند.

ارسال نظر

9 + 1 =