کدام اسلام؟!

0

حقیقت آن است که شعب و فرق مسلمین آن‌قدر زیاد و متنوع و ادعاها حق بجانب است که کمتر کسی از بیرون می‌تواند در مقام انتخاب و به‌نحو پسینی به داوری و مقایسه ادعاها بنشیند. جالب آن است که هریک از این فرق و شعب هم مستند کافی برای انتساب به کتاب و سنت رسول دارد و همه اصحاب و مومنان طایفه هم خود را مسلمِ اسلام ناب می‌دانند و برای نجات دیگری دعا می‌کنند، اگر تشنه به خون هم نباشند. راه روشن البته از دیالوگ و مفاهمه بی‌غرض و مرض برپایه متون منبع و مرجع می‌گذرد که آن‌هم امروز در غوغای پول و رسانه گم شده است و پیچیدگی آن موضوع بحث ماست.
باری سردرگمی در ماهیت، حقیقت و صحت اسلام که خود مانعی در اقبال به آن است و بازار قرائت‌های بافتنی یا مطرود را هم گرم کرده است پدیده شایع عصر ما و محصول کنش‌های غیر اصیل ا‌ست.
پرفسور “رمی براگ” RÉMI BRAGUE استاد برجسته فلسفه و ادیان قرون میانه در دانشگاه سوربن، به این پرسش‌ها با نظر عنایت نگریسته و مقالتی با عنوان “در حقیقت اسلام” در شرح و پاسخ آن پرداخته است.
براگ در آغاز مقاله اشاره کرده که شرح ماهیت اسلام در این روزگارِ صعب و پریشان، بوالعجب‌کاری است که او نمی‌تواند از پس معرفی نسخه راستین اسلام برآید یا حتی داوری امین معرفی کند تا او از نسخه اسلام اصل پرده بردارد اما در ایضاح مطلب به‌قدر طاقت می‌کوشد.
براگ فراتر از تعریف شایع اسلام به معنای تسلیم، سه نوع تعریف متمایز از اسلام ارایه می‌کند: اسلام به مثابه دین، اسلام به مثابه تمدن(تاریخی جغرافیایی) و سرانجام اسلام به مثابه امت(ملت‌های مسلمانی که نماینده این گرایش خاصند).
او پس از این تقسیم مدعی است که صرف توصیف دین به حقیقی و غیرحقیقی راهزن است و غیردقیق و نمی‌تواند راهگشا باشد، بنابراین او راه دیگری پیشنهاد می‌کند و آن تفکیک “حقیقت” به سه وصف “جامعیت”، “پیدایش” و “واقعیت” است که هریک از این سه خود به سه دسته تقسیم می‌شود و در مجموع ما نمایه‌ نه‌گانه‌ای خواهیم داشت.
در بخش بعدی این مقاله جالب، براگ از چگونه حقیقی‌تر شدن اسلام می‌پرسد، پرسشی مهم و جدال خیز و سه راه پیشنهاد می‌کند: “افقی” برای جستجوی حقیقت در پیش‌تر یا گذشته، “عمودی” در فراتر یا عمیق‌تر، و سرانجام “واگذاری” حقیقت از جامعه به فرد.
شرح استفهامی نویسنده بر این سه راه چنین است: آیا ما برای جستجوی حقیقت اسلام با روش افقی باید به سرچشمه‌های آن بازگردیم، و با روش عمودی باید اسلام را معنوی و عرفانی بخواهیم و سرانجام آیا در جستجوی حقیقت اسلام از راه سوم، باید دین را خصوصی کرد و از قیود اجتماعی رهانید؟ هریک از این سه راه مشکلات و مزایای خود را دارد.

ارسال نظر

99 − 95 =